Brama Wyżynna powstała jako rozbudowana, reprezentacyjna brama miejska w stylu renesansowym. Do końca XIX wieku wchodziła w skład szesnastowiecznych fortyfikacji pomiędzy Bastionem św. Elżbiety a Bastionem Karowym. Obecnie stoi przy ruchliwej trasie ulicznej i zachowała cechy architektoniczne z okresu budowy.
Gdzie jest Brama Wyżynna?
Brama znajduje się w Gdańsku, w osi ulic Okopowa i Wały Jagiellońskie, przy dawnej trasie prowadzącej do centrum miasta. W pierwotnym układzie fortyfikacyjnym brama łączyła zewnętrzne umocnienia z miejską przestrzenią i służyła jako główny wjazd, otwierający tzw. Droga Królewska.
Jak wygląda i co zdobi bramę?
Przyziemie bramy ma trzy półkoliste przeloty: środkowy, wyższy przeznaczony dla ruchu kołowego, oraz dwa boczne dla ruchu pieszego. Elewację dolnej kondygnacji oblicowano rustykalnym piaskowcem z głęboko rytowanym ornamentem roślinnym. Cztery zdwojone pilastry toskańskie flankują przeloty i nadają masywnej bryle porządek pionowy.
Górna kondygnacja ozdobiona jest fryzem heraldycznym z trzema wypukłymi herbami — środkowo herbem Królestwa Polskiego, po prawej herbem Gdańska i po lewej herbem Prus Królewskich. Fryz przedłużają płaskie pilastry i attyka z rzeźbami czterech lwów. Całość nakrywa płaski dach czterospadowy. Na wschodniej elewacji, zwróconej ku Katowni, widoczny jest dodany w 1884 roku herb Cesarstwa Niemieckiego.
Jakie napisy widnieją na Bramie Wyżynnej?
Na fasadzie bramy umieszczono kilka sentencji łacińskich wraz z tłumaczeniami współczesnymi. Jedna z nich brzmi: "Sapientissime fiunt quae pro Republica fiunt" i tłumaczona jest jako "Najmądrzej dzieje się wszystko, co się dzieje dla Rzeczypospolitej". Inną sentencją jest "Iustitia et Pietas duo sunt Regnorum omnium Fundamenta" — "Sprawiedliwość i pobożność to dwie podstawy wszystkich królestw"; dolna linia tej inskrypcji bywała też odczytywana humorystycznie jako krótszy zapis.
Trzecia sentencja brzmi "Civitatib. haec optanda bona maxime Pax Libertas et Concordia" i tłumaczona jest jako "Dobra najbardziej dla państw pożądane to pokój, wolność, zgoda". Napisy, cyfry i herby były niegdyś obficie złocone.
Jak kształtowała się historia budowli?
Projekt bramy zatwierdziła Rada Miasta w 1586, a obiekt ukończono w 1588. Autorem całej bramy był Willem van den Blocke. W literaturze XX wieku pojawiło się mylne przekonanie, że główną bramę wzniósł wcześniej Hans Kramer; badania wykazały jednak, że Kramer zbudował jedynie wewnętrzną bramę, istniejącą do 1878 roku, potem wyburzoną.
W XIX wieku przeprowadzono kolejne prace: w 1861 fasadę poddano restauracji, w 1878 zlikwidowano bramę wewnętrzną i przebito dodatkowe przejazdy w wałach, a most zwodzony zastąpiono groblą. W 1884 oblicowano bramę rustyką na całej fasadzie i dodano fryz z herbem na wschodniej stronie. W 1895 zniesiono wały i zasypano fosę.
W XX wieku budynek zmieniał przeznaczenie: w 1903 przeniesiono do niego odwach i zamknięto przejazdy, po demilitaryzacji w 1920 pomieszczenia zajęło biuro podróży Norddeutscher Lloyd. W 1945 uszkodzono głównie rzeźbiarski wystrój bramy. Naprawy i konserwacje prowadzono w 1946, 1949–50 i 1964–65; w 1966 zrekonstruowano brakującą figurę lwa. W 1952 ponownie otwarto przejazd, a w kolejnych dekadach obiekt pełnił funkcje związane z obsługą turystyczną. W 2002 brama przeszła na własność Muzeum Historycznego Miasta Gdańska, a 22 maja 2012 uruchomiono w niej Pomorskie Centrum Informacji Turystycznej.
Informacje praktyczne
- Adres: Wały Jagiellońskie 2A, 80-887 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 9:00–17:00
- Telefon: +48587327041
- Strona internetowa: prot.gda.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (20 772 opinie)
