Muzeum Egipskie w Kairze – historia, zbiory, zwiedzanie

Muzeum Egipskie w Kairze to instytucja złożona z dwóch odsłon – historycznego gmachu przy placu Tahrir, otwartego w 1902 roku, oraz zupełnie nowego Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie, które od 2025 roku prezentuje skarby faraonów w niespotykanej dotąd skali. W artykule przedstawiamy historię obu placówek, najcenniejsze zbiory i praktyczne wskazówki dotyczące zwiedzania – od biletów po dojazd.

Historia Muzeum Egipskiego w Kairze

Początki państwowej kolekcji sięgają dekretu z 1835 roku, gdy wicekról Muhammad Ali nakazał zabezpieczanie starożytności w magazynach kairskiej szkoły językowej. Pierwszym dyrektorem został Auguste Mariette, który w 1858 roku uzyskał zgodę na stworzenie jednostki dla nadzoru nad wykopaliskami. Mariette postawił na lokalizację w Bulak, nad brzegiem Nilu, gdzie w dawnych portowych magazynach szybko zgromadzono eksponaty z całego kraju.

Początki w Bulak i Gizie

Otwarcie placówki w Bulak nastąpiło w 1863 roku, a jego najcenniejszym zabytkiem był posąg Amunerdis. Powodzie Nilu zmusiły jednak do przeniesienia zbiorów – najpierw w 1887 roku do pałacu Isma’ila Paszy w Gizie, a ostatecznie do centrum Kairu na plac Tahrir. Po śmierci Mariette’a dyrekcję objął Gaston Maspero, który przygotował ekspozycję w nowym miejscu i wydał pierwszy przewodnik po muzeum.

W Gizie otwarto 45 sal w 1890 roku, a rok później kolejne 46. Mimo to budynek uznawano za tymczasowy – szybko okazało się, że potrzebny jest specjalnie zaprojektowany gmach. Długotrwały lobbing Jacques’a de Morgana oraz międzynarodowy konkurs architektoniczny zaowocowały projektem neoklasycystycznym Marcela Dourgnona, który zwyciężył spośród 87 zgłoszeń.

Kamień węgielny wmurowano 1 kwietnia 1897 roku, a budowę w latach 1897–1901 prowadziła włoska firma Garozzo e Zafframi. Pięć tysięcy drewnianych skrzyń przewiozło zbiory z Gizy do centrum; oficjalne otwarcie przy placu Tahrir odbyło się 15 listopada 1902 roku.

Nowy gmach przy placu Tahrir

Dwupiętrowy budynek, choć dziś już przestarzały, przez ponad stulecie był domem dla ok. 160 tysięcy eksponatów. W ogrodzie umieszczono mauzoleum Auguste’a Mariette’a, a przed fasadą stanęły popiersia wybitnych egiptologów – w 2007 roku dołączył do nich wizerunek polskiego archeologa prof. Kazimierza Michałowskiego. W 2011 roku, podczas zamieszek, muzeum padło ofiarą kradzieży; część skradzionych obiektów udało się później odzyskać.

Co można zobaczyć w starym muzeum?

Kolekcja przy Tahrir liczy ok. 160 tysięcy pozycji, a jej trzon stanowią przedmioty z grobowców i świątyń. Największym magnesem pozostawała przez dekady złota maska Tutanchamona oraz pozostałe skarby z Doliny Królów, choć stopniowo przenoszono je do nowej siedziby w Gizie. Do czasu otwarcia GEM to tutaj podziwiano królewskie mumie, granitowy posąg królowej Hatszepsut i kolosalną rzeźbę Amenhotepa IV.

W salach eksponowane są sarkofagi, papirusy, reliefy, biżuteria i przedmioty codziennego użytku. Odrębny dział stanowi zbiór portretów fajumskich z okresu rzymskiego, a w muzealnych gablotach znajduje się także kolekcja nekropolii w Sakkarze. Na szczególną uwagę zasługuje granitowa rzeźba królowej Nefertiti oraz bogato zdobione meble z wyposażenia grobowego Jujego i Czuju.

W ramach współpracy międzynarodowej w latach 2007–2008 zaprezentowano wystawę „Siedemdziesiąt lat polskich wykopalisk w Egipcie”, gdzie zwiedzający mogli zobaczyć m.in. rekonstrukcje złoconych figur z Tell el-Farcha. To właśnie wtedy odsłonięto popiersie Michałowskiego w ogrodowym panteonie wielkich egiptologów.

Wizytę w starym gmachu warto zaplanować, kierując się poniższym porównaniem z nową placówką:

Czym jest Wielkie Muzeum Egipskie?

Wielkie Muzeum Egipskie (Grand Egyptian Museum – GEM) to największa na świecie placówka poświęcona jednej cywilizacji. Powstała jako odpowiedź na przeładowane wnętrza stuletniego gmachu przy Tahrir i od samego początku miała być symbolem odnowy dziedzictwa Egiptu. Budowa ruszyła po międzynarodowym konkursie architektonicznym, a jej całkowity koszt sięgnął 1,2 mld dolarów, z czego większość pokryły pożyczki udzielone przez Japońską Agencję Współpracy Międzynarodowej.

Oficjalne otwarcie, wielokrotnie przekładane z powodu pandemii, rewolucji i napięć regionalnych, odbyło się 1 listopada 2025 roku. Premier Mostafa Madbouly nazwał muzeum „darem Egiptu dla świata”. Po okresie próbnego udostępniania od października 2024 roku turyści weszli do wszystkich sal, w tym do galerii Tutanchamona.

Lokalizacja i architektura

GEM znajduje się w Gizie, około 2 km od piramid i 15 km od centrum Kairu, na skraju płaskowyżu. Fasadę zaprojektowała irlandzka pracownia Heneghan Peng Architects, wykorzystując setki tysięcy trójkątnych kamiennych elementów inspirowanych geometrią piramid. W holu wejściowym wita gości 83-tonowy, 11-metrowy posąg Ramzesa II, który przez 51 lat stał przed głównym dworcem kolejowym w Kairze.

Sercem kompleksu są Wielkie Schody – pokonując 20 metrów różnicy wysokości, zwiedzający mijają 87 monumentalnych rzeźb i sarkofagów ułożonych chronologicznie, od prehistorii po okres grecko-rzymski. Na szczycie ogromne okno kadruje panoramę piramid. Całość wznosi się na 500 000 m², co odpowiada powierzchni 70 boisk piłkarskich.

Budynek mieści 12 głównych sal wystawowych, nowoczesne centrum konserwacji z dwunastoma laboratoriami, bibliotekę i muzeum dziecięce. Dla zapewnienia komfortu dla rodzin przewidziano menu dla najmłodszych, wypożyczalnię wózków i przestrzenie do zabawy z mini-wykopaliskami.

Kompletna kolekcja Tutanchamona i inne skarby

To właśnie tutaj po raz pierwszy w historii zebrano wszystkie 5 398 artefaktów z grobowca odkrytego przez Howarda Cartera w 1922 roku. Złota maska pośmiertna, tron, ceremonialne rydwany i setki figurek uszebti wypełniają galerie o powierzchni 7 000 m². Nowością są dwie ścieżki narracyjne – jedna opowiada o życiu młodego faraona, druga o samym odkryciu.

W części Tutanchamona obowiązuje zakaz fotografowania aparatami – dozwolone są jedynie zdjęcia telefonem. Sam tłok bywa porównywany do tego, jaki panuje w Luwrze przed Mona Lisą, dlatego wielu gości wybiera wizytę tuż po otwarciu lub podczas sesji wieczornych.

Oprócz skarbów z KV62 GEM prezentuje także słoneczne łodzie Cheopsa – 43-metrowe drewniane jednostki przetransportowane z piramidy w 2021 roku na zdalnie sterowanym pojeździe. W osobnej sali o kontrolowanej temperaturze można je oglądać z każdej strony, a towarzysząca wystawa dokumentuje historię ich wydobycia.

Na innych ekspozycjach znalazły się biżuteria z okresu Średniego Państwa, papirusy i reliefy, a także replika Kamienia z Rosetty z opisem odczytania hieroglifów. Całość dopełniają multimedia i instalacje rzeczywistości mieszanej, które zdaniem dyrektora generalnego Ahmeda Ghoneima użyją języka pokolenia Z.

Jak zwiedzać GEM?

Wielkie Muzeum Egipskie przyjmuje zwiedzających codziennie; galerie są otwarte od 9:00 do 17:00, a kompleks czynny od 8:30 do 18:00. W szczycie sezonu liczbę gości szacuje się na 15–20 tysięcy dziennie, dlatego bilety należy kupować online z wyprzedzeniem przez oficjalną stronę. Płatność na miejscu odbywa się bezgotówkowo, więc konieczna jest karta płatnicza.

Bilety i godziny otwarcia

Ceny biletów są zróżnicowane w zależności od kategorii. Orientacyjne kwoty wyglądają następująco:

Wstęp jest bezpłatny dla dzieci do 6. roku życia, osób z niepełnosprawnościami oraz członków ICOM (za okazaniem dokumentu). Godziny szczytu przypadają od późnego ranka do wczesnego popołudnia, dlatego warto rozważyć przyjście rano – wówczas światło dzienne wydobywa urodę fasad.

Dojazd do muzeum

GEM leży na skraju Gizy, około 2 km od piramid. Z centrum Kairu najszybciej dotrzeć taksówką lub Uberem; 20-kilometrowa trasa zajmuje zwykle 30 minut (w godzinach szczytu dłużej). Dla podróżnych spoza Kairu kluczowe są lotniska: Międzynarodowy Port Lotniczy Sfinks – oddalony o 20 km – oraz port lotniczy w Kairze, skąd dojazd trwa ok. 45 minut.

Wiele biur organizuje wycieczki z odbiorem z Hurghady, Sharm el Sheikh czy Luksoru – w każdym przypadku najefektywniejsze jest połączenie rejsu po Nilu lub wypoczynku w kurorcie z jednodniową wyprawą samolotem. Na ukończeniu jest stacja metra tuż przy bramach muzeum, co jeszcze usprawni komunikację.

Co warto wiedzieć przed wejściem

Fotografowanie amatorskie bez lampy jest dozwolone, z wyjątkiem galerii Tutanchamona, gdzie można używać jedynie telefonów. Nie wolno wnosić statywów, kijków do selfie ani dronów. Dla rodzin przygotowano oddzielne muzeum dziecięce z warsztatami pisania hieroglifów i mini-wykopaliskami, a także restauracje – w tym Panoramę z widokiem na piramidy – oraz sklepik z replikami. Wygodne jest połączenie wizyty w GEM z kompleksem piramid w Gizie; dzieli je zaledwie kilka kilometrów, więc jeden dzień pozwala zobaczyć zarówno cuda starożytności, jak i nowoczesną architekturę.

Jak przygotować się do wizyty?

Napięty harmonogram zwiedzania najlepiej zacząć od zarezerwowania biletów online – w przeciwnym wypadku można natknąć się na długie kolejki, zwłaszcza w sezonie. Jeśli zamawiasz wycieczkę z przewodnikiem, upewnij się, że cena obejmuje wejście bez kolejki. Standardowy czas na obejrzenie głównych atrakcji to 2–3 godziny, ale osoby pragnące zgłębić wszystkie galerie powinny zarezerwować co najmniej pół dnia.

Przed budynkiem nie ma komercyjnych punktów gastronomicznych – zaopatrzenie zapewniają wymienione restauracje wewnątrz oraz kawiarnia w atrium. Pamiętaj o odpowiednim ubiorze (zaleca się zakrycie ramion i kolan) oraz o przestrzeganiu zakazu używania lampy błyskowej. W przypadku dłuższych podróży z innych miast najlepiej połączyć GEM z wizytą w Starym Muzeum Egipskim na placu Tahrir – obie instytucje oferują wgląd w 7 tysięcy lat cywilizacji, a ich zestawienie pokazuje, jak ochrona dziedzictwa wkracza w XXI wiek.

Wielkie Muzeum Egipskie to największe na świecie muzeum poświęcone jednej cywilizacji – na 500 000 m² zgromadzono ponad 100 tysięcy artefaktów.

Kompletna kolekcja Tutanchamona, obejmująca 5 398 przedmiotów, po raz pierwszy od odkrycia grobowca w 1922 roku jest dostępna w jednym miejscu.