Baszta Jacek to ceglana budowla obronna o układzie ośmiobocznym, wzniesiona w ciągu murów Głównego Miasta. Zabytek wyróżnia się wysokością oraz zachowanym układem stanowisk strzelniczych rozmieszczonych na kilku kondygnacjach.
Jak wygląda baszta?
Rdzeń baszty wykonano z cegły na rzucie ośmiobocznym. Wysokość budowli z chorągiewką na szczycie wynosi 36 m, natomiast ceglane mury trzonu sięgają 22 m.
W baszcie znajduje się osiem kondygnacji stanowisk strzelniczych; trzy dolne kondygnacje oraz loch piwniczny mają sklepienia. Grubość murów w przyziemiu osiąga około 2,5 m, w wyższych partiach zmniejsza się do około 1,2 m. Pod krawędzią namiotowego dachu zachowały się ceglane arkady na kamiennych konsolach oraz nadwieszony ganek szerokości 70 cm z otworami w podłodze o szerokości 30 cm, służący do obrony podnóża.
Jaka jest historia baszty i skąd pochodzi nazwa?
Basztę wzniesiono około 1400 r. w północno-zachodnim narożniku murów obronnych Głównego Miasta. Ze względu na wysokość służyła prawdopodobnie do obserwacji przedpola w razie ataku od strony Starego Miasta; dostęp do wnętrza prowadził z ganku straży muru wysokiego oraz od strony Głównego Miasta na poziomie przyziemia. Wysoki namiotowy dach dodano w 1556 r., gdy baszta przestała pełnić funkcje stricte obronne.
W okresie niemieckojęzycznym baszta funkcjonowała pod żartobliwą nazwą „Kiek in de Kök” (w różnych zapisach). Ta nazwa — oznaczana jako „Patrz do kuchni” — pierwotnie odnosiła się do Baszty Dominikańskiej i w I połowie XVIII wieku przeszła na obecną budowlę; na planie z 1706 r. użyto jej dla Baszty Dominikańskiej, zaś na planie z 1741 r. już dla obecnej baszty. Obecną nazwę nadano po 1945 r. na cześć św. Jacka Odrowąża; związek św. Jacka z Gdańskiem wiąże się z przybyciem dominikanów sprowadzonych przez księcia Świętopełka w 1227 r.
Jaki jest stan obecny?
W 1945 r. baszta uległa zniszczeniom — uszkodzony został dach i górne partie murów, a wnętrze zostało wypalone. Odbudowano ją do 1955 r., przywracając wygląd z 1556 r. znany z rycin. Od 1962 r. w pomieszczeniach baszty działa zakład fotograficzny; w latach 2015–2016 przeprowadzono remont zabytku kosztem ponad 380 tys. zł.
Informacje praktyczne
- Adres: Pańska 1, 80-844 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt 10:00–18:00, sob 10:00–15:00
- Strona internetowa: gedanopedia.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (116 opinii)
