Latarnie morskie w Polsce – przewodnik po najpiękniejszych obiektach

Na polskim wybrzeżu działa 15 czynnych latarni morskich, a większość z nich można zwiedzać, podziwiając wyjątkowe widoki i poznając historię nawigacji. Szczególnie warto zobaczyć monumentalną wieżę w Świnoujściu, klifową budowlę w Niechorzu oraz żeliwną konstrukcję Stilo. Z naszego przewodnika dowiesz się, które obiekty naprawdę zasługują na miano najpiękniejszych i jak zaplanować wyprawę ich śladem.

Jaką rolę pełnią dziś nadmorskie znaki nawigacyjne?

W przeszłości światła latarni morskich ratowały żeglarzy przed wejściem na mielizny i pomagały bezpiecznie odnaleźć wejście do portu. Pierwsze paleniska na wieżach pojawiały się już w starożytnym Egipcie, a nad Bałtykiem ogień wskazujący drogę płonął od X wieku. Przez stulecia źródło światła ewoluowało – od łuczywa i świec woskowych, przez oleje mineralne, aż po gaz i prąd elektryczny. To właśnie elektryfikacja pod koniec XIX wieku uczyniła z latarń niezawodne punkty orientacyjne.

Mimo że dziś kapitanowie statków korzystają głównie z radarów i systemów satelitarnych, sygnał świetlny latarni nadal jest ważnym elementem nawigacji. Każdy czynny obiekt emituje światło o ściśle określonej charakterystyce – zmieniającej się barwie, długości błysków i przerw – co pozwala marynarzom jednoznacznie zidentyfikować dany punkt na brzegu. Dodatkowo większość wież pełni podwójną funkcję: zabytku techniki i atrakcji turystycznej z tarasem widokowym.

Nie wszystkie budowle przypominające latarnię są jednak rzeczywistymi znakami nawigacyjnymi. Światła na sopockim molo, dawne stawy portowe we Władysławowie czy znak w kształcie wiatraka w Świnoujściu, choć malownicze, w publikacjach Biura Hydrograficznego Marynarki Wojennej i Admiralicji Brytyjskiej nie figurują jako pełnoprawne latarnie morskie.

Które latarnie na polskim wybrzeżu uznaje się za najpiękniejsze?

Wybrzeże Bałtyku od Świnoujścia po Krynicę Morską usiane jest wieżami, które wyróżniają się architekturą, położeniem i wyjątkową historią. Niektóre z nich stoją na wysokich klifach, inne wtopiły się w portową zabudowę lub odosobnione wydmy. Poniżej zebraliśmy te obiekty, które najczęściej pojawiają się w rekomendacjach turystycznych i stanowią prawdziwe perły polskiego latarnictwa.

Latarnia Świnoujście – najwyższa ceglana wieża na świecie

Wzniesiona w 1857 roku budowla mierzy 68 metrów, co czyni ją najwyższą latarnią morską w Polsce i jednocześnie rekordzistą wśród konstrukcji ceglanych na całym globie. Zlokalizowana jest w dzielnicy Warszów, a źródło światła umieszczone na wysokości 65 metrów nad poziomem morza emituje biały sygnał widoczny z odległości 25 mil morskich. Aby wejść na taras widokowy, trzeba pokonać 308 kręconych schodów.

Na trasie zwiedzania znajduje się dawny pokój latarnika oraz oryginalna żarówka o mocy 4200 W. W przylegającym budynku działa stała wystawa poświęcona tematyce morskiej i ratownictwu. Bilet normalny kosztuje 9 zł, a ulgowy 5 zł. Ze szczytu rozciąga się panorama portu, Świny i otwartego morza, szczególnie efektowna o zachodzie słońca.

Niechorze – budowla na krawędzi klifu

Latarnia w Niechorzu pochodzi z 1866 roku i jest drugim pod względem wysokości obiektem na polskim wybrzeżu. Jej 45-metrową wieżę posadowiono na 22-metrowym klifie, przez co całkowita wysokość światła nad taflą wody sięga 62,8 m. Czerwona, wielokątna bryła z zielonymi okiennicami uchodzi za jedną z najbardziej fotogenicznych latarni nad Bałtykiem.

W 1945 roku wycofujący się Niemcy podłożyli ładunki wybuchowe, jednak latarnicy odnaleźli je i budowla ocalała. Na wysokości 37 metrów czeka taras widokowy, z którego widać całe Wybrzeże Rewalskie. U podnóża wieży mieści się Park Miniatur Latarni Morskich, gdzie w skali 1:10 odtworzono wszystkie polskie latarnie. Do pokonania jest 210 stopni, a sam obiekt oferuje także wystawę o historii latarnictwa.

Stilo – żeliwna samotnia wśród wydm

Około 10 kilometrów na wschód od Łeby, na przylądku Stilo, wznosi się jedna z zaledwie dwóch całkowicie metalowych latarni w kraju. 16-boczna wieża powstała w 1906 roku ze skręcanych płyt żeliwnych i liczy 33,4 metra wysokości. Pomalowana jest w charakterystyczne pasy: czarny u dołu, biały pośrodku i czerwony w górnej części.

Sygnał świetlny emitowany z wysokości 75 m n.p.m. dociera na odległość 23,5 mil morskich. Na szczycie znajdują się dwie galerie widokowe, z których doskonale widać lasy, wydmy oraz linię brzegową w stronę Łeby. Ciekawostką jest fakt, że w tej latarni pracuje pani latarnik – to jeden z nielicznych przypadków w całej historii polskiego latarnictwa.

Czołpino – punkt widokowy na ruchome wydmy

Latarnia w Czołpinie położona jest w granicach Słowińskiego Parku Narodowego, na najwyższej zalesionej wydmie zwanej Barankiem. Obiekt o wysokości 25,2 metra postawiono w 1875 roku, a ze względu na lokalizację źródło światła znajduje się aż 75 metrów nad poziomem morza. Zasięg nominalny wynosi 21 mil morskich.

Aby dotrzeć do wieży, trzeba zostawić samochód na parkingu i przejść około 1,5-kilometrową trasę przez las i okolice Wydm Czołpińskich. Wysiłek wynagradza jednak panorama obejmująca jeziora Łebsko i Gardno, mierzeję oraz bezkresny obszar parku narodowego. Budowla jest udostępniona turystom, a latarnik zarządza nią zdalnie ze swojej wsi oddalonej o 10 km – to efekt nowoczesnej automatyzacji.

Gdańsk Nowy Port – świadek wybuchu wojny

27-metrowa ceglana wieża w gdańskim Nowym Porcie funkcjonowała do 1984 roku i zapisała się w historii w dramatyczny sposób. To właśnie z jej tarasu 1 września 1939 roku o godzinie 4.45 padły strzały z pancernika Schleswig-Holstein, rozpoczynające II wojnę światową. Na elewacji wciąż widoczne są ślady po pociskach.

Wzniesiona w 1894 roku latarnia była miejscem zastosowania pierwszego nad Bałtykiem światła elektrycznego. Działał tutaj także unikatowy przyrząd zwany kulą czasu – mechanizm zrzucający kulę dokładnie w południe na podstawie sygnału telegraficznego, co umożliwiało kapitanom regulację chronometrów. Od 2008 roku można oglądać wierną replikę tego urządzenia, którego błąd pomiaru ocenia się na 1 sekundę na 200 lat. Latarnia jest dostępna dla zwiedzających od maja do września.

Hel – najdalej wysunięty punkt obserwacyjny

Obecna 41,5-metrowa wieża na samym cyplu Półwyspu Helskiego powstała w 1942 roku, gdyż poprzednią, pochodzącą z 1827 roku, polscy saperzy wysadzili 19 września 1939 roku. Światło umieszczone 39 metrów nad poziomem morza ma zasięg 18 mil morskich, a jego źródłem jest żarówka o mocy 1000 W, która w razie przepalenia automatycznie obraca się o 45 stopni i uruchamia zapasową.

Z tarasu widokowego rozpościera się wyjątkowa panorama – przy dobrej przejrzystości powietrza można stąd dostrzec sześć innych latarni, w tym Rozewie, Jastarnię, Gdańsk Port Północny i Krynicę Morską. Aż do 1994 roku obiekt był terenem zamkniętym dla cywilów z uwagi na obecność wojska, co dodatkowo podsycało legendę niedostępnej fortecy.

Pozostałe wyjątkowe obiekty

Godna uwagi jest także latarnia w Gąskach z 1878 roku, której ceglane mury u podstawy mają 2 metry grubości. Wieża mierzy 49,8 m, a do pokonania jest 228 granitowych schodów. Bilet normalny kosztuje 8 zł, ulgowy 6 zł. Z kolei latarnia w Ustce, o wysokości zaledwie 19,5 m, zachwyca neogotycką architekturą i tym, że wkomponowano ją bezpośrednio w budynek stacji pilotów z 1892 roku. Według miejscowych legend na wieży mieszka duch dawnego latarnika, szczególnie niespokojny podczas sztormów. W Rozewiu natomiast stoi najstarsza czynna latarnia w Polsce, uruchomiona 15 listopada 1822 roku i nosząca imię Stefana Żeromskiego. Obok niej znajduje się nieczynna, udostępniona do zwiedzania wieża z 1875 roku – przez ponad 30 lat obie świeciły jednocześnie. W Krynicy Morskiej 27-metrowa wieża z 1951 roku zastąpiła tę wysadzoną podczas wojny, a z jej szczytu można obserwować zarówno Zalew Wiślany, jak i otwarte morze.

Jak zaplanować zwiedzanie nadmorskich latarni?

Większość czynnych latarni udostępnia tarasy widokowe od wiosny do wczesnej jesieni, choć godziny otwarcia mogą zależeć od pogody. Oto obiekty, do których wejście jest biletowane:

• Świnoujście – normalny 9 zł, ulgowy 5 zł,
• Gąski – normalny 8 zł, ulgowy 6 zł,
• Stilo – normalny 4 zł, ulgowy 2 zł,
• Kołobrzeg – bilet normalny 8 zł.

W miejscach takich jak Czołpino czy Stilo przygotuj się na dłuższy spacer od parkingu – odpowiednio 1,5 km przez las oraz niemal kilometr od najbliższej utwardzonej drogi. Należy pamiętać, że latarnie Kikut, Jastarnia i Gdańsk Port Północny nie są dostępne dla odwiedzających.

Co warto zabrać i na co uważać?

Warunki na górze bywają wietrzne, nawet latem, więc lekka kurtka przeciwdeszczowa i wygodne buty mocno ułatwiają wyprawę. Wąskie, kręte schody w wielu obiektach – na przykład 308 stopni w Świnoujściu – mogą być męczące, ale na każdym podeście są miejsca do odpoczynku. Dla rodzin z małymi dziećmi szczególnie przyjazne są niższe wieże w Kołobrzegu (26 m, 109 stopni) i Ustce (19,5 m).

W sezonie letnim najlepiej przyjechać wcześnie rano lub po południu, aby uniknąć kolejek. Przed przyjazdem sprawdź też komunikaty regionalnych oddziałów Urzędu Morskiego, gdyż z powodu remontów czasowo zamykane są nawet popularne punkty, takie jak Rozewie czy Niechorze.

Co odróżnia polskie latarnie od innych?

Unikatowym elementem nadmorskiego krajobrazu jest to, że część obiektów powstała w wyniku adaptacji zupełnie innych budynków. Latarnia w Kołobrzegu stoi na platformie fortu Ujście, a sopocka wieża z 1903 roku pierwotnie była kominem kotłowni Zakładu Balneologicznego i dopiero po 1945 roku umieszczono w niej światło nawigacyjne. Tego typu hybrydy konstrukcyjne są rzadkością w skali europejskiej.

W Polsce znajdują się także dwie latarnie morskie utrzymywane całorocznie przez polskie stacje badawcze: na Antarktyce w Stacji im. Henryka Arctowskiego (zbudowana w 1978 roku) oraz w Arktyce, w Stacji Polarnej Hornsund na Svalbardzie (uruchomiona w grudniu 2006 roku). Obie figurują w spisach Admiralicji Brytyjskiej jako pełnoprawne znaki nawigacyjne.

Na wybrzeżu można też trafić na obiekty już nieczynne, ale wciąż przyciągające turystów. Wieża w Rozewiu z 1875 roku, wygaszona w 1910 roku, nadal jest dostępna do zwiedzania. Z kolei na Górze Szwedów stoi pozbawiona światła od 1990 roku konstrukcja, do której wejście pozostaje zamknięte. Do dziś przetrwała również pamięć o pierwszej latarni w Twierdzy Wisłoujście, gdzie od 1724 roku używano świec woskowych.

Które obiekty mają szczególne znaczenie dla żeglugi?

Według publikacji Biura Hydrograficznego Marynarki Wojennej i brytyjskich map morskich, na polskim wybrzeżu działa obecnie 15 latarni. Każda z nich ma własną, niepowtarzalną charakterystykę światła, zapisaną w spisach nawigacyjnych. Poniższe zestawienie obejmuje wybrane obiekty wraz z ich parametrami:

Lista w pełni oddaje dwoistość tych obiektów – z jednej strony stanowią techniczne zabytki latarnictwa, z drugiej są punktami widokowymi o kapitalnym znaczeniu dla turystyki regionu. Każdy miłośnik nadmorskich wędrówek znajdzie wśród nich coś dla siebie, niezależnie od tego, czy szuka widoku z najwyższej wieży, czy klimatu samotnej żeliwnej stacji na wydmach.