Jak powstała Kopalnia Srebra i dlaczego trafiła na listę UNESCO?
Podziemny labirynt, który dziś przyciąga turystów, powstał jako część Królewskiej Kopalni Fryderyk. Działała ona nieprzerwanie od 1784 roku aż do roku 1911 lub 1912, a łączna długość jej wyrobisk, chodników i sztolni odwadniających sięga ponad 150 kilometrów. O tym, jak ważne było to miejsce, świadczy fakt, że w 1788 roku zainstalowano tu pierwszą na Górnym Śląsku maszynę parową, która służyła do odpompowywania wody z wyrobisk.
To właśnie unikalny system gospodarowania wodami podziemnymi, razem z pozostałościami po wydobyciu rud srebra, ołowiu i cynku, przekonał ekspertów UNESCO. Cały kompleks – w tym Sztolnia Czarnego Pstrąga – został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa w lipcu 2017 roku. Od tego czasu miejsce to jest również jedną z gwiazd Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego oraz Punktem Kotwicznym Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego.
Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach – tak brzmi pełna nazwa wpisu na Listę UNESCO, podkreślająca techniczne i historyczne znaczenie tutejszych podziemi.
Zwiedzanie podziemnej trasy w Kopalni Srebra
Wędrówka po udostępnionym fragmencie kopalni to niezwykłe doświadczenie. Trasa ma długość 1740 metrów i łączy trzy szyby: „Anioł”, „Żmija” i „Szczęść Boże”. Przez całą drogę turyści poruszają się na głębokości 40 metrów, mijając przodki górnicze z przełomu XVIII i XIX wieku, dawne stanowiska pracy oraz ogromne komory – od 500 do 2000 metrów kwadratowych powierzchni.
Podczas zwiedzania część drogi pokonuje się łodzią. Ten blisko 300-metrowy fragment to jeden z najbardziej zapadających w pamięć momentów. W 2012 roku podziemia wzbogacono o realistyczne efekty dźwiękowe: odgłosy jadących wózków, przesypu skał czy roboty strzałowej. Dla grup dziecięcych można zorganizować również spotkanie z postacią Skarbnika – dobrego ducha kopalni, który opowie górnicze legendy i historie w jednej z trzech wykutych w skale komór.
Warunki panujące na trasie
Temperatura w podziemiach utrzymuje się na stałym poziomie około 10°C, a wilgotność jest bardzo wysoka. Dlatego nawet latem konieczne jest ciepłe okrycie i obuwie z dobrą podeszwą. Trasa jest przystosowana również do potrzeb osób z niepełnosprawnościami – dostępna jest specjalna opcja zwiedzania bez przepływu łodzią, wymagająca wcześniejszej rezerwacji dla grup liczących co najmniej 20 osób.
Ekspozycja multimedialna w budynku nadszybia
Zanim zejdziesz pod ziemię, warto poświęcić chwilę na wystawę otwartą w 2012 roku. Zebrano w niej oryginalne narzędzia górnicze, płuczkę, górniczą toaletę przenośną, kubły na urobek i różne modele lamp. Głównym eksponatem jest replika pierwszej maszyny parowej, która zrewolucjonizowała pracę w kopalni. Całość przybliża historię, geologię oraz techniki wydobycia i odwadniania tarnogórskich podziemi.
Sztolnia Czarnego Pstrąga – najdłuższy podziemny spływ łodziami w Europie
Druga z podziemnych tras znajduje się przy ul. Repeckiej na terenie Parku Repeckiego. To fragment XIX-wiecznej Sztolni Głębokiej Fryderyk, po którym płynie się łodziami na dystansie 600 metrów. Podczas godzinnego rejsu przewodnik opowiada o wodzie, skałach i górniczych legendach. Jest to jeden z najdłuższych takich przepływów w Europie.
Bilety na rejs kosztują 73 zł (normalny) i 62 zł (ulgowy). Dzieci mogą uczestniczyć w zwiedzaniu od ukończonych 4 lat. Warto pamiętać, że Sztolnia Czarnego Pstrąga to jedyna w Polsce czynna sztolnia odwadniająca, dawniej kluczowa dla usuwania wody z kopalni Fryderyk. Obiekt działa sezonowo – latem oferta rejsów jest znacznie szersza, co widać w tabeli godzin otwarcia.
Floating i morsowanie – niecodzienne atrakcje
Dla osób szukających wyjątkowych wrażeń przygotowano floating – samotny dryf łodzią po podziemnym kanale. To opcja dla gości powyżej 13 lat, w cenie 140 zł za jedną osobę lub 190 zł za dwie. Jeszcze bardziej ekstremalne jest morsowanie: zejście na głębokość 30 metrów, do szybu Sylwester, gdzie temperatura wody wynosi około 6°C.
Wejście do lodowatej wody organizowane jest w 45-minutowych blokach, a cena wynosi 50 zł (normalny) i 40 zł (ulgowy). Z morsowania mogą korzystać wyłącznie osoby od 16 roku życia. Przed zakupem biletu koniecznie trzeba zapoznać się z regulaminem na stronie kopalni.
Skansen Maszyn Parowych i Maszynownia Żywiołów
Tuż obok budynku Kopalni Srebra rozciąga się Skansen Maszyn Parowych – jedna z największych w kraju kolekcji zabytkowych maszyn i parowozów. Na powierzchni około 1 hektara zgromadzono walec drogowy, dźwig kolejowy, lokomobilę, pompy parowe czy wyciągowe maszyny. Wiele z tych eksponatów przez dekady napędzało europejską gospodarkę.
Historia skansenu sięga 1976 roku, kiedy to Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej rozpoczęło gromadzenie maszyn w miejscu, gdzie pod koniec XVIII wieku zastosowano technikę parową. Wędrując alejkami, natrafisz nie tylko na żelazne parowozy, ale i na wierną rekonstrukcję drewnianego koła wodnego z XVII wieku o średnicy 4 metrów. Obok znajdują się kamienne słupy graniczne pól górniczych z XIX wieku oraz szola górnicza.
Kolejka Skansenowa i Maszynownia Żywiołów
Aby urozmaicić pobyt na powierzchni, uruchomiono Małą Kolej Skansenową – 500-metrowa trasa wiedzie wokół zabytkowych eksponatów, a przejazd kosztuje 8 zł. To dobra atrakcja dla rodzin z dziećmi.
W sąsiedztwie powstała też Maszynownia Żywiołów, nowoczesne centrum edukacyjne łączące ekologię z techniką. Przez godzinę zwiedzania poznasz działanie dawnych urządzeń odwadniających oraz metody wydobycia rud srebra, ołowiu i cynku. Bilet wstępu kosztuje 25 zł.
Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia i promocje
Planując wizytę, warto znać aktualne zasady rezerwacji i cennik. Poniżej zestawiono najważniejsze opcje zwiedzania (dane na rok 2026):
| Zwiedzanie z przewodnikiem (PL) – Kopalnia Srebra | 84 zł | 73 zł | grupy od 79/71 zł |
| Zwiedzanie z przewodnikiem (PL) – Sztolnia Czarnego Pstrąga | 73 zł | 62 zł | grupy od 67/60 zł |
| Pakiet Kopalnia + Sztolnia | 145 zł | 123 zł | wymagana rezerwacja |
| Floating (1 osoba / 2 osoby) | 140 zł / 190 zł | – | od 13 lat |
| Morsowanie | 50 zł | 40 zł | od 16 lat |
| Maszynownia Żywiołów | 25 zł | godzinna ekspozycja | |
| Kolejka Skansenowa | 8 zł | – | ok. 500 m trasy |
Godziny otwarcia są uzależnione od pory roku i dnia tygodnia. Dokładny harmonogram dla turystów indywidualnych w 2026 roku przedstawia się następująco:
| Styczeń – Maj | 9:00–15:00 | 9:00–15:00 | 12:00 | 12:00–13:00 |
| Maj – Czerwiec | 9:00–15:00 | 9:00–15:00 | 11:00–13:00 | 12:00–16:00 |
| Lipiec – Sierpień | 9:00–15:00 | 9:00–16:00 | 10:00–16:00 | 10:00–16:00 |
| Wrzesień | 9:00–15:00 | 9:00–15:00 | 11:00–15:00 | 10:00–16:00 |
| Październik – Grudzień | 9:00–15:00 | 9:00–15:00 | 12:00 | 12:00–14:00 |
Walory edukacyjne i historyczne obiektu doceniła Polska Organizacja Turystyczna, przyznając kopalni w 2019 roku Złoty Certyfikat. Dodatkowo, kupując bilet do jednej z głównych atrakcji, możesz przez 7 dni korzystać ze zniżek w partnerskich restauracjach, hotelach i okolicznych atrakcjach – wystarczy pokazać dowód zakupu.
Bilety ulgowe są dostępne dla:
- dzieci i młodzieży uczącej się (do 26. roku życia),
- osób z niepełnosprawnościami za okazaniem legitymacji,
- seniorów powyżej 60. roku życia,
- opiekunów osób niepełnosprawnych (jeden opiekun).
Dla grup zorganizowanych przewidziano specjalne stawki, ale konieczne jest wcześniejsze zgłoszenie. W przypadku grup obcojęzycznych nie obowiązują bilety pakietowe, a dzieci poniżej 2. roku życia wchodzą do Kopalni Srebra bezpłatnie. Pamiętaj też, że wszystkie bilety pakietowe i trasy z przewodnikiem w języku obcym wymagają wcześniejszej rezerwacji.
Kopalnia jest nieczynna w dniach: 1 stycznia, pierwszego dnia Wielkanocy, 1 listopada oraz od 24 do 26 grudnia i 31 grudnia.
Pełniąc rolę jednego z najważniejszych zabytków techniki w Polsce, tarnogórskie podziemia dają szansę, by w ciągu kilku godzin przenieść się do czasów, gdy srebro, ołów i cynk napędzały śląski przemysł. Warto skorzystać z tej możliwości przy najbliższej okazji.
