Na subkontach prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgromadzone są środki, które po śmierci ubezpieczonego mogą trafić do osób uprawnionych lub do spadkobierców. ZUS nie przekazuje ogólnych, automatycznych powiadomień do wszystkich potencjalnych spadkobierców, dlatego wypłata środków następuje po złożeniu wniosku. Według danych publikowanych w mediach średnia kwota na subkoncie osoby zmarłej wynosi około 29 tys. zł, a łączna suma nieodebranych środków w niektórych analizowanych okresach sięgnęła kilkuset milionów złotych.
Kto i na jakich zasadach może otrzymać środki?
W pierwszej kolejności uwzględniane są prawa współmałżonka wynikające ze wspólności majątkowej. Jeśli w chwili śmierci istniała wspólność majątkowa, część środków odpowiadająca udziałowi małżonka przekazywana jest na jego subkonto jako wypłata transferowa. Pozostałe środki trafiają do osób wskazanych przez zmarłego jako uprawnione do otrzymania środków. Jeśli zmarły nie wyznaczył osób uprawnionych, niewydzielone kwoty wchodzą w skład masy spadkowej i podlegają dziedziczeniu zgodnie z testamentem lub ustawą.
Jak przebiega procedura i jakie dokumenty są potrzebne?
Wypłata lub podział środków rozpoczyna się po złożeniu przez uprawnionego odpowiedniego wniosku. Do najczęściej wymienianych formularzy należą USS (wniosek o transfer/wypłatę środków), formularz UWU (wskazanie lub zmiana osób uprawnionych) oraz formularz EWG-P, jeśli został wskazany w komunikatach informacyjnych. Do wniosku należy dołączyć akt zgonu oraz dokumenty potwierdzające prawo do dziedziczenia, na przykład prawomocne stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia.
Wnioski można składać osobiście w placówce ZUS, przesyłką pocztową albo elektronicznie przez profil PUE ZUS. Jeżeli podział środków ma zacząć się w OFE, fundusz dokonuje podziału, a następnie w terminie 14 dni przekazuje ZUS informację o osobach uprawnionych i ich udziałach. Po otrzymaniu takiego zawiadomienia ZUS dokonuje podziału lub wypłaty w terminie 3 miesięcy.
Czego dotyczą szczególne ograniczenia?
Środki zapisane na podstawowym koncie emerytalnym w ZUS nie podlegają dziedziczeniu, bo służą wyłącznie do wyliczenia przyszłej emerytury. Dziedziczenie środków z subkonta może być ograniczone, gdy zmarły pobierał emeryturę docelową przez ponad trzy lata — w takim wypadku prawo do wypłaty gwarantowanej wygasa po upływie tego okresu. Ponadto subkonta prowadzi się dla osób urodzonych po 31 grudnia 1968 r. oraz dla części osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które były członkami OFE.
Zakład podejmuje działania informacyjne wobec osób wskazanych przez ubezpieczonego, ale systemowe, automatyczne powiadamianie wszystkich potencjalnych spadkobierców nie funkcjonuje. W praktyce brak dyspozycji zmarłego dotyczącej wskazania osób uprawnionych wydłuża procedury, ponieważ konieczne bywa prowadzenie postępowania spadkowego przed sądem.
ZUS ma 3 miesiące na dokonanie podziału lub wypłaty środków po otrzymaniu niezbędnych informacji od OFE lub po złożeniu kompletnego wniosku przez spadkobiercę.
