| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Johannes Paul Aeltermann |
| Urodzenie | 26 czerwca 1876, Gdańsk |
| Zgon | 22 listopada 1939, Nowy Wiec |
| Wykształcenie i święcenia | |
| Gimnazjum | Gdańsk (ukończone 1898) |
| Seminarium | Pelplin |
| Święcenia | 13 marca 1904 |
| Posługi | |
| Wikariat | Gdańsk, Starogard Gdański |
| Proboszcz | Mierzeszyn (od 6 września 1912) |
| Status i upamiętnienia | |
| Kościelny status | Sługa Boży |
| Pochówek | grób obok kościoła św. Bartłomieja w Mierzeszynie (17 V 1945) |
| Szkoła | SP w Mierzeszynie nazwana jego imieniem (13 X 2003) |
| Pomnik | Mierzeszyn, ul. Wolności 19 (odsłonięty 30 VIII 2020) |
| Proces beatyfikacyjny | otwarty 21 V 2026 (archidiecezja gdańska) |
Johannes Paul Aeltermann urodził się w Gdańsku w rodzinie mistrza szewskiego Franza Aeltermanna i Elżbiety z domu May. Po ukończeniu gimnazjum w Gdańsku w 1898 roku studiował w seminarium w Pelplinie i 13 marca 1904 przyjął święcenia kapłańskie.
Życiorys i początki posługi
Jako ksiądz pracował m.in. jako wikary w Gdańsku i Starogardzie Gdańskim. W pierwszych latach działalności spotykały go oskarżenia o germanizowanie polskich dzieci; w 1911 wygrał proces przeciw redakcji Pielgrzyma, a w 1912 przeciw redaktorowi Gazety Gdańskiej. 6 września 1912 został mianowany proboszczem parafii w Mierzeszynie, obejmującej także kościół filialny w Przywidzu.
Działalność społeczna i sprzeciw wobec narodowego socjalizmu
W Mierzeszynie prowadził ożywioną działalność społeczną. Jako zdecydowany przeciwnik hitleryzmu wydał 21 maja 1933 ośmiostronicową broszurkę „Hakenkreuz oder Christenkreuz?” z podtytułem „kazanie przedwyborcze”, w której ostrzegał przed narodowym socjalizmem i wskazywał na jego sprzeczność z zasadami religii chrześcijańskiej.
Po dojściu do władzy nazistów Aeltermann doświadczał szykan. Był aresztowany przez policję i zwolniony po interwencji biskupa gdańskiego Edwarda O’Rourkego. Mimo to bojówkarze narodowosocjalistyczni atakowali plebanię i obrzucali ją kamieniami.
Aresztowanie, śmierć i upamiętnienie
Po wybuchu II wojny światowej i wcieleniu Wolnego Miasta Gdańska do III Rzeszy ksiądz Aeltermann został aresztowany. Zabrano go do Nowego Wieca, gdzie został rozstrzelany 22 listopada 1939 wraz z grupą około 60 osób z okolicy, w tym dwoma polskimi księżmi. Przed śmiercią udzielał współwięźniom pociechy religijnej; księża zostali zamordowani jako ostatni z tej grupy, po uprzednim zmuszeniu ich do wykopania własnego grobu.
Szczątki Aeltermanna ekshumowano po wojnie i 17 maja 1945 złożono je w grobie obok kościoła św. Bartłomieja Apostoła w Mierzeszynie. Jego imieniem nazwano Szkołę Podstawową w Mierzeszynie 13 października 2003, a pomnik ku jego pamięci odsłonięto 30 sierpnia 2020. Kościół katolicki w Niemczech uznaje go za jednego z męczenników wiary XX wieku. Proces beatyfikacyjny został otwarty 21 maja 2026 w archidiecezji gdańskiej.
