Dom Uphagena to zabytkowa kamienica na Głównym Mieście w Gdańsku, należąca do Oddziału Muzeum Gdańska. Budynek wyróżnia rekonstrukcja wnętrz z końca XVIII wieku oraz zachowane elementy murowanej struktury pochodzące z różnych etapów jego historii.
Historia do przejęcia przez rodziny Uphagenów
Pierwsze wzmianki o zabudowie na tej parceli pochodzą z 1357 roku; prawdopodobnie była to wówczas budowla drewniana. Już w XV wieku posesja była zabudowana murowanym domem, a fragmenty dawnych murowanych ścian ogniowych przetrwały w piwnicach i przyziemiu. W XVI wieku fasada przeszła przebudowę; zachował się fragment kamiennego portalu z renesansową półkolumną, a opis wyglądu ulicy Długiej z 1617 roku ukazuje trzyosiową elewację z trójkątnym szczytem.
W kolejnych stuleciach kamienica zmieniała właścicieli; w źródłach pojawiają się nazwiska m.in. Alberta Wrede, Johanna van Werne, Bartholomeusa Priesterwalda, Ignatiusa Hyacintha Mathy i rodziny Czapskich. W 1775 roku posesja przeszła w posiadanie rodziny Mielżyńskich, a następnie została sprzedana osobie, która nadała budynkowi dziś rozpoznawalny charakter.
Kamienica w rękach Uphagenów
21 czerwca 1775 roku kamienicę kupił Johann Uphagen (1731–1802) z rodu Uphagenów, znany bibliofil i historyk. Zlecił on przebudowę fasady i wnętrz mistrzowi Johannowi Benjaminowi Dreyerowi, nadając budynkowi wystrój w nurcie rokoko. We wnętrzach pojawiły się niskie boazerie z płycinami dekorowanymi motywami owadów, kwiatów, ptaków, architektury starożytnej i scen chińskich.
Uphagen przeprowadził się do nowo urządzonego domu 16 października 1779 roku; ostatni salon ukończono w 1787 roku. Po jego śmierci bezpotomnie w 1789 roku ustanowił Związek Rodzinny Uphagenów, a majątek przekazano w drodze majoratu kolejnym członkom rodu. W kolejnych pokoleniach w przyziemiu działały kantory i firmy handlowe związane z rodziną Uphagenów.
Muzeum, zniszczenie i odbudowa
W 1910 roku kamienica została wydzierżawiona władzom miejskim i po konserwacji finansowanej przez bankiera Carla Fürstenberga, prowadzonej pod kierunkiem architekta Richarda Dähnego, otwarto tu 1 listopada 1911 roku muzeum pod nazwą Dom rajcy Johanna Uphagena. Początkowo w ekspozycji udostępniono sień, herbaciarnię, salon oraz jadalnie; prace konserwatorskie podczas I wojny światowej i w latach 30. pozwoliły rozszerzyć wystawę o kolejne pomieszczenia.
W 1944 roku muzeum zamknięto, a wystrój zdemontowano i wywieziono w ramach działań ochronnych. Część inwentarza trafiła do majątku w Gorzędziej i do Kartuz. W marcu 1945 roku frontowy budynek spalono podczas działań wojennych, co wpisało się w szerokie zniszczenia starej zabudowy Gdańska.
Po wojnie zdecydowano o odbudowie fasady frontowej i zachowaniu dawnej dyspozycji wnętrz, choć oficyny nie przywrócono. Prace projektowe i budowlane trwały w latach 1949–1953; fasadę zrekonstruowano jesienią 1953 roku z wykorzystaniem zachowanych fragmentów murów. Ocalałe elementy wystroju trafiły do składnicy konserwatorskiej w Oliwie; zachowały się m.in. trzy oryginalne piece kaflowe. Budynek pełnił potem funkcje administracyjne i kulturalne, a funkcję muzealną odzyskał w 1981 roku; po kolejnych renowacjach udostępniono go zwiedzającym w 1998 roku jako Muzeum Wnętrz Mieszczańskich.
Co prezentuje muzeum?
Budynek stoi na wąskiej, długiej parceli i ma trzyosiową, trzykondygnacyjną fasadę z dwukondygnacyjnym poddaszem, pomalowaną na kolor ceglasty. Muzeum Gdańska prezentuje kilkanaście pomieszczeń zrekonstruowanych w formie mieszczanina z końca XVIII wieku: sień, antresolę, herbaciarnię, sień I piętra, salon I piętra, dużą jadalnię, trzy saloniki w oficynie bocznej (pokój owadów, pokój kwiatów i pokój muzyczny), małą jadalnię, sień oficyny, izbę kucharki, kuchnię, spiżarnię oraz kantor. Wnętrza zachowały bogato zdobione drzwi, boazerie i sztukaterie; wyposażenie obejmuje meble, zegary, obrazy, instrumenty muzyczne oraz trzy oryginalne piece pochodzące głównie z XVIII wieku. Dom Uphagena to jedyna w Polsce i jedna z nielicznych w Europie kamienic mieszczańskich o takim charakterze udostępnionych dla publiczności.
Informacje praktyczne
- Adres: Długa 12, 80-827 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 10:00–18:00, pn 12:00–18:00
- Telefon: +48585733128
- Strona internetowa: muzeumgdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,3 (1 284 opinie)
