W czasie żniw miejscowości takie jak Piątkowa i Bogusze organizują wspólne prace nad wieńcami dożynkowymi. Tradycja sięga XVI wieku i wiąże się z obrzędem ostatniego kłosa, który symbolizuje zakończenie zbiorów i nadzieję na przyszły urodzaj.
Skąd pochodzi zwyczaj i jaka jest jego symbolika?
Wieniec powstał z prostego zwyczaju: najlepiej zbierany żniwiarz ścinał ostatni kłos i wręczał go żniwiarkom, które z niego pleciono mały wianuszek. Z biegiem czasu wianuszek przybrał formę większego wieńca, ozdobionego kwiatami i owocami. W kompozycjach często umieszczane są symbole religijne — krzyż, hostia lub monstrancja — oraz motywy narodowe. Wieniec funkcjonuje jako znak wdzięczności za plony i prośby o urodzaj.
Z jakich materiałów powstaje wieniec i kiedy się je zbiera?
Podstawowy surowiec to kłosy zbóż. Zbiera się je w czasie żniw, gdy są jeszcze częściowo zielone i najpełniejsze. Kłosy ścina się ręcznie — sierpem lub kosą — tak, by pozostały całe i proste. Następnie łączy się je w małe snopki i suszy przez kilka tygodni. Tradycyjny szkic konstrukcji robi się z wikliny lub giętkich gałązek. Elementy dekoracyjne wykonywane są z suchych ziaren nawleczonych na nici oraz z polnych kwiatów, ziół, owoców i wstążek.
Jak się plecie wieniec i kto przy tym pracuje?
Wyplatanie wymaga precyzji i czasu. Prace zaczynają się w przygotowanym materiale, a końcowe plecenie odbywa się ręcznie — często podczas wieczornych spotkań lokalnych kół gospodyń. W niektórych miejscowościach, jak Piątkowa, gospodynie tworzą całkowicie nowe wieńce co roku i nie korzystają z gotowych elementów. W innych, na przykład w Boguszach, używa się stałej metalowej konstrukcji, na której co roku układa się świeżą kompozycję. Tradycyjnie wszystkie części łączone są za pomocą lnianych sznurów i nici, bez użycia drutów czy plastiku.
Jakie zwyczaje towarzyszą wykonaniu wieńca?
Przygotowania sprzyjają integracji społecznej. Spotkania przy wiciu wieńca łączą różne pokolenia — uczą rzemiosła młodszych i umożliwiają wymianę doświadczeń. Wiele wieńców formuje się w kształty symboliczne — okrąg, korona, kielich czy serce — a finalne ozdabianie odbywa się tuż przed dożynkami, gdy do konstrukcji wpinane są świeże kwiaty i owoce.
Ostateczne dekorowanie wieńca ma miejsce w dniu dożynek, kiedy wpinane są do niego zerwane rano kwiaty i owoce.
